‹
Mỹ thuật đa phương tiện ứng dụngChương 12 · PHỤ LỤC TRA CỨU VÀ TÀI LIỆU

PHỤ LỤC TRA CỨU VÀ TÀI LIỆU

Phụ lục này gom lại những thứ bạn sẽ lật đến nhiều lần sau khi đã đọc xong các chương: nguồn gốc của khung sách (phần A), danh mục tài liệu để đọc tiếp (phần B), bảng thuật ngữ dùng thống nhất trong cả cuốn (phần C), và ba phần tra cứu thực hành khi làm việc thật: phím tắt (phần D), quy cách xuất file (phần E) và danh sách kiểm tra trước khi giao sản phẩm (phần F).

Mọi số liệu kỹ thuật trong các phần D, E, F đều có thể thay đổi theo phiên bản phần mềm, nền tảng hoặc nhà in. Hãy coi chúng là điểm xuất phát, và luôn đối chiếu với tài liệu hiện hành của nơi bạn giao sản phẩm.

A. Các chương trình và sách quốc tế đã tham khảo

Khung 11 chương của cuốn sách được dựng từ phần chung của các chương trình và sách nền tảng dưới đây, rồi bổ sung phần màn hình, khung hình động và văn hóa Việt. Bảng 12.1 cho biết mỗi nguồn mạnh ở đâu và đã được lấy vào chương nào; Hình 12.1 là bản đồ nhìn nhanh của cùng thông tin đó.

Bảng 12.1. Các chương trình và sách nền tảng đã tham khảo

Chương trình, sáchNơi, thời gianĐiểm mạnhĐã lấy vào sách này
Khóa dự bị (Vorkurs) của BauhausĐức, 1919–1933Học hình, màu, chất liệu bằng thực nghiệmChương 2, 3, 5; bài tập kiểu Itten, Albers
Foundation Diploma in Art & DesignAnh, một năm trước bậc đại họcThử nhiều ngành trước khi chọn hướng chuyên sâuChương 11 (moodboard, portfolio)
Năm nhất nền tảng của một số trường nghệ thuật Mỹ (ví dụ RISD, Parsons)MỹVẽ, thiết kế, không gian, và học phần về thời gianChương 10 (thiết kế theo thời gian)
Design Basics (Lauer & Pentak)Sách giáo khoa đại học, MỹHệ thống nguyên lý rõ, nhiều ví dụ nghệ thuậtChương 3, 4
Graphic Design: The New Basics (Lupton & Phillips)Princeton Architectural Press, có liên kết với Maryland Institute College of ArtYếu tố và nguyên lý áp dụng cho thiết kế sốChương 2, 3, 4, 8
Principles of Form and Design (Wucius Wong)Tác giả làm việc ở Hồng Kông; sách xuất bản ở Mỹ (1993)Cơ sở tạo hình 2D, 3D, ít phụ thuộc vẽ tayChương 2, bài tập hình học
The Visual Story (Bruce Block)Điện ảnh và truyền thông sốCấu trúc thị giác theo thời gianChương 4, 6, 10
Fundamentals of Graphic Design (CalArts, trên Coursera)Khóa trực tuyến mởHình ảnh, chữ, hình dạng, màu, bố cụcTài liệu tự học đi kèm mọi chương
Tài liệu mỹ thuật cơ sở trong nướcGiáo trình mỹ thuật, luật xa gần, lịch sử mỹ thuậtLuật xa gần, lý thuyết màu, lịch sử mỹ thuật Việt NamChương 5, 6, 9
Hình minh hoạ

Hình 12.1. Bản đồ nguồn tham khảo: mỗi hàng là một chương trình hoặc cuốn sách, mỗi cột là một chương của cuốn này; chấm đỏ cho biết nguồn đó đã được lấy vào chương nào.

Nguồn: Tác giả, theo Bảng 12.1.

Vài chú thích để dùng bảng cho đúng:

• Vorkurs. Khóa học bắt đầu từ năm 1919 như một học kỳ dự bị do Johannes Itten dẫn dắt; sau Itten, Josef Albers và László Moholy-Nagy phụ trách, và Bauhaus đóng cửa năm 1933. Các nguồn khác nhau về năm cụ thể ai tiếp quản khi nào, nên sách chỉ nêu mốc 1919 và 1933.

• Foundation Diploma. Đây là khóa nền tảng một năm ở Anh (ví dụ chương trình trình độ 3 của University of the Arts London, do nhiều cơ sở giảng dạy). Điểm đáng học là cách khóa này cho người đọc thử nhiều lĩnh vực như mỹ thuật, minh họa, đồ họa, thời trang, thiết kế 3D, nhiếp ảnh, hoạt hình trước khi chọn hướng đi.

• Năm nhất ở Mỹ. Năm nhất của RISD gồm ba mảng Drawing, Design, Spatial Dynamics. Chương trình năm nhất của Parsons gồm các học phần như Integrative Studio, Drawing/Imaging, Space/Materiality và Time. Học phần "thời gian" là lý do chúng được ghi nhận cho Chương 10.

• Wucius Wong. Principles of Form and Design (1993) là bản gộp ba cuốn trước đó của tác giả: thiết kế hai chiều, hình thức hai chiều và thiết kế ba chiều.

Khác biệt chủ đích so với sách mỹ thuật truyền thống. Cuốn sách này không đi vào hình họa hàn lâm (vẽ người, tĩnh vật, giải phẫu) và vẽ trang trí, vốn là những hướng học riêng rất đáng theo; sách giữ phác thảo tay cơ bản; bổ sung ảnh chụp, cắt dán, vector, 3D; và thêm typography, màu trên màn hình, khả năng tiếp cận và hình ảnh động.

B. Tài liệu tham khảo tổng hợp

B.1. Sáu cuốn nên đọc trước

1. Ellen Lupton & Jennifer Cole Phillips, Graphic Design: The New Basics (Princeton Architectural Press; bản sửa đổi và mở rộng lần hai, 2015).

2. David A. Lauer & Stephen Pentak, Design Basics (Cengage; bản mới nhất tra được là lần 9, 2015).

3. Molly Bang, Picture This: How Pictures Work (Chronicle Books; xuất bản đầu 1991, bản kỷ niệm 25 năm 2016).

4. Josef Albers, Interaction of Color (Yale University Press; bản đầu 1963, bản kỷ niệm 50 năm 2013).

5. Bruce Block, The Visual Story (Routledge; bản 3, 2021).

6. E. H. Gombrich, The Story of Art (Phaidon).

B.2. Tài liệu quốc tế theo chương

Bảng 12.2 gom các sách trong mục "Đọc thêm" của từng chương, kèm thông tin xuất bản đã tra cứu được. Ô để trống nghĩa là chưa đối chiếu được; hãy xem bìa sách hoặc mục lục thư viện trước khi trích dẫn.

Bảng 12.2. Tài liệu quốc tế theo chương

ChươngTác giả, nhan đềXuất bản (đã tra)
1Donis A. Dondis, A Primer of Visual LiteracyMIT Press, 1973
1Rudolf Arnheim, Art and Visual PerceptionUniversity of California Press; gốc 1954, bản mới 1974
1John Berger, Ways of SeeingBBC và Penguin, 1972
1Colin Ware, Visual Thinking for DesignMorgan Kaufmann, 2008
2Wassily Kandinsky, Point and Line to PlaneBauhaus, 1926; bản Anh do Dover in
2Wucius Wong, Principles of Form and DesignWiley (Van Nostrand Reinhold), 1993
2Lupton & Phillips, Graphic Design: The New BasicsPrinceton Architectural Press, 2015
2Paul Klee, Pedagogical SketchbookBauhaus, 1925
3Molly Bang, Picture ThisChronicle Books, 1991; bản 2016
3Lauer & Pentak, Design BasicsCengage, lần 9, 2015
3Robin Williams, The Non-Designer's Design BookPeachpit, bản 4, 2015
3William Lidwell, Kritina Holden, Jill Butler, Universal Principles of DesignRockport, bản sửa đổi 2010
4Josef Müller-Brockmann, Grid Systems in Graphic DesignVerlag Niggli, 1981
4Timothy Samara, Making and Breaking the GridRockport; bản 2 năm 2017, bản 3 năm 2023
4Bruce Block, The Visual StoryRoutledge, bản 3, 2021
4Joseph V. Mascelli, The Five C's of Cinematography1965; bản Silman-James 1998
4Gustavo Mercado, The Filmmaker's EyeRoutledge, bản 2, 2022
4Michael Freeman, The Photographer's EyeIlex, 2007
5Johannes Itten, The Art of Color (và The Elements of Color)Bản Đức 1961; Wiley, bản sửa đổi 1997
5Josef Albers, Interaction of ColorYale University Press, 1963; bản 2013
5Patti Bellantoni, If It's Purple, Someone's Gonna DieFocal Press, 2005
5Kassia St Clair, The Secret Lives of ColourJohn Murray, 2016
6Scott Robertson, How to DrawDesign Studio Press
6Erwin Panofsky, Perspective as Symbolic Form
7Fil Hunter, Steven Biver, Paul Fuqua, Rebecca Reid, Light: Science and MagicRoutledge, bản 6, 2021
7Blain Brown, Motion Picture and Video LightingRoutledge, bản 4, 2023
7Richard Yot, Light for Visual ArtistsLaurence King, bản 2, 2019
7James Gurney, Color and LightAndrews McMeel, 2010
8Ellen Lupton, Thinking with TypePrinceton Architectural Press, bản 3, 2024
8Robert Bringhurst, The Elements of Typographic StyleHartley & Marks
9E. H. Gombrich, The Story of ArtPhaidon
9Philip B. Meggs & Alston W. Purvis, Meggs' History of Graphic DesignWiley, bản 6, 2016
9Christiane Paul, Digital Art; Magdalena Droste, Bauhaus; Nora A. Taylor, Painters in Hanoi
10Frank Thomas & Ollie Johnston, The Illusion of LifeDisney Editions, 1981
10Richard Williams, The Animator's Survival KitFaber & Faber
10Walter Murch, In the Blink of an EyeSilman-James
10Amid Amidi, The Art of PixarChronicle Books
11Edmund Burke Feldman, Varieties of Visual Experience
11Sylvan Barnet, A Short Guide to Writing About Art
11Austin Kleon, Steal Like an ArtistWorkman

B.3. Tài liệu tiếng Việt

Bảng 12.3. Tài liệu tiếng Việt

Tài liệuNội dungGhi chú
Uyên Huy (Huỳnh Văn Mười), Màu sắc và phương pháp sử dụngMàu sắc cho thiết kếBản 2009 và các lần tái bản; nhà xuất bản chưa thống nhất giữa các nguồn
Ngô Anh Tuấn, Màu sắc: Lý thuyết và ứng dụng (trong lĩnh vực Thiết kế – Đồ họa – In)Giáo trình lý thuyết màuĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, 2010
Trần Tiểu Lâm, Đặng Xuân Cường, Luật xa gần và Giải phẫu tạo hìnhGiáo trình luật xa gầnNXB Giáo dục, 1998 (nguồn thứ cấp)
Nguyễn Quốc Toản, Giáo trình Mĩ thuậtMỹ thuật cơ sởNXB Đại học Sư phạm, 2004 (nguồn thứ cấp)
Phạm Thị Chỉnh, Lịch sử mĩ thuật Việt NamLịch sử mỹ thuật Việt NamNXB Đại học Sư phạm, 2013
Phạm Thị Chỉnh, Lịch sử mỹ thuật thế giớiLịch sử mỹ thuật thế giới

Để đối chiếu chuẩn đầu ra khi xây dựng chương trình học, bạn có thể xem mã ngành 7210403 (Thiết kế đồ họa), nằm trong nhóm Mỹ thuật ứng dụng của Danh mục giáo dục, đào tạo cấp IV trình độ đại học (Thông tư 24/2017/TT-BGDĐT).

B.4. Nguồn trực tuyến mở

• Lịch sử nghệ thuật: Smarthistory (smarthistory.org), Google Arts & Culture.

• Khóa học mở: Fundamentals of Graphic Design (CalArts) trên Coursera; điều kiện học miễn phí hay trả phí thay đổi theo thời điểm.

• Chữ: Google Fonts Knowledge; Practical Typography của Matthew Butterick (practicaltypography.com); Vietnamese Typography của Donny Trương (vietnamesetypography.com).

• Giao diện và khả năng tiếp cận: Material Design 3 (m3.material.io); Apple Human Interface Guidelines; W3C WCAG 2.2; WebAIM Contrast Checker.

• Màu: Adobe Color (color.adobe.com): vòng màu, luật phối màu, trích màu từ ảnh, kiểm tra tiếp cận.

• Khung hình và tiêu đề phim: FilmGrab (film-grab.com), Art of the Title (artofthetitle.com).

C. Bảng thuật ngữ tổng hợp

Bảng thuật ngữ dùng thống nhất trong cả cuốn sách, sắp theo thứ tự chữ cái tiếng Việt. Cột thứ ba cho biết chương xuất hiện đầu tiên. Ba quy ước chung: dùng chất cảm (texture) chứ không dùng "kết cấu"; hình là hai chiều còn khối là ba chiều; tên các luật phối màu giữ nguyên tiếng Anh theo Adobe Color.

Bảng 12.4. Thuật ngữ, nhóm A đến C

Thuật ngữ tiếng ViệtTiếng AnhChương
ánh phản quangreflected light7
ánh sáng có nguồnmotivated light7
ánh sáng cứng, ánh sáng mềmhard light, soft light7
ánh xạ tôngtone mapping7
bảng cảm hứngmoodboard11
bảng kiểmchecklist11
bảng phong cáchstyle tile11
bảng tra màuLUT (look-up table)5
bóng đổcast shadow7
bóng tiếp xúcocclusion shadow7
bố cụccomposition4
bố cục tam giáctriangular composition9
briefbrief11
căn chỉnhalignment3
cắt dáncollage9
cân bằngbalance3
cân bằng trắngwhite balance7
cần cẩucrane10
chấm in Ben-DayBen-Day dots9
chấm màupointillism9
chân chữserif8
chất cảmtexture2
chất cảm thị giácvisual texture2
chế độ tốidark mode5
chiaroscuro, tenebrismchiaroscuro, tenebrism7
chiều cao chữ hoacap height8
chiều cao chữ thườngx-height8
chỉnh cặp chữkerning8
chủ nghĩa NhậtJaponisme9
chuẩn bịanticipation10
chuyển cảnhtransition10
chữ chuyển độngkinetic typography8
công năng quyết định hình thứcform follows function9
cỡ cảnhshot size4
cú nhảy mắtsaccade1
cùng số phậncommon fate1
cường độ thị giácvisual intensity10

Bảng 12.5. Thuật ngữ, nhóm D đến G

Thuật ngữ tiếng ViệtTiếng AnhChương
dải tương phản độngdynamic range7
diễn giảiinterpretation11
dolly zoomdolly zoom6
dòng sông trắngriver8
đảo kích thướcscale inversion3
đẩy, kéodolly10
đèn chính, đèn phụ, đèn viềnkey, fill, back (rim) light7
điểm, đường, hình, khốipoint, line, shape, form2
điểm họapointillism2
điểm nhấn, trọng tâmemphasis, focal point3
điểm nhìnstation point6
điểm tụvanishing point6
độ bão hòasaturation5
độ dài dòngmeasure8
độ đậmweight8
độ sáng (của màu)brightness / lightness5
độ sâu trường ảnhdepth of field6
đối xứng, bất đối xứng, tỏa trònsymmetrical, asymmetrical, radial3
đồng sắcmetamerism5
đường chân trờihorizon line6
đường chân trời, đường tầm mắthorizon line6
đường cơ sởbaseline8
đường dẫnleading lines4
đường thật, đường ẩnactual line, implied line2
font biến đổivariable font8
gam màugamut5
ghép ảnh nghệ thuậtphotomontage9
ghi nguồnattribution11
giảm chuyển độngreduced motion10
giờ vàng, giờ xanhgolden hour, blue hour7
góc máycamera angle4
góc nghiêngDutch angle4
góc nhìnfield of view6

Bảng 12.6. Thuật ngữ, nhóm H đến K

Thuật ngữ tiếng ViệtTiếng AnhChương
hệ lưới tỷ lệ (Ai Cập)proportional grid9
hệ màu cộng, hệ màu trừadditive, subtractive color5
hệ màu giao diệndesign tokens5
hệ 8 điểm8-point grid4
hiệu chỉnh màucolor correction5
hiệu ứng KuleshovKuleshov effect10
high key, low keyhigh key, low key7
hình bóngsilhouette9
hình dương, hình âmpositive shape, negative shape2
hình hình học, hình hữu cơgeometric shape, organic shape2
hình và nềnfigure–ground1
histogramhistogram7
họ chữfont family8
hòa sắccolor harmony5
hoa vănpattern3
hoàng điểmfovea1
hồ sơ màuICC profile5
hồ sơ năng lựcportfolio11
key cao, key thấphigh-key, low-key2
khép kínclosure1
khoảng cách chữtracking8
khoảng cách dòngleading, line-height8
khoảng lặng thị giácvisual rest10
khoảng thởbreathing room (headroom, lead room)4
khoảng trên đầuheadroom4
khoảng trốngnegative space / white space3
khoảng trước mặtlead room / nose room4
khốiform2
không gian màucolor space5
khung hình, tốc độ khung hìnhframe, frame rate (fps)10
khung phong cáchstyle frame11
khung trong khungframe within a frame4
kịch bản hình ảnhstoryboard11
kịch bản màucolor script5
kích thước tương đốiscale3
kiểu chữ, họ chữtypeface, font family8
kiểu đặt dấu thanh cũ/mớiold/new tone-mark placement8
ký hiệu họcsemiotics1

Bảng 12.7. Thuật ngữ, nhóm L đến N

Thuật ngữ tiếng ViệtTiếng AnhChương
lần dừng mắtfixation1
liapan10
liên tụccontinuity1
lòng chữcounter8
luật phối màucolor harmony rule5
luật xa gần, phối cảnhperspective6
lướigrid4
lưới chấm inhalftone2
lưới đáp ứngresponsive grid4
lưới đường cơ sởbaseline grid4
lưới ômodular grid4
lưu bạchliu bai (khoảng trống trong tranh thủy mặc)4
màu gốcbase color5
máy phối cảnh, máy trực giaoperspective, orthographic camera6
mặt tranhpicture plane6
motif màucolor motif10
mù do không chú ýinattentional blindness1
mù màu, thiếu hụt sắc giáccolor vision deficiency5
mù thay đổichange blindness1
mười hai nguyên lý hoạt hìnhtwelve principles of animation10
nén và giãnsquash and stretch10
ngậttilt10
nghệ thuật tạo sinhgenerative art9
ngôn ngữ thị giácvisual language1
nguyên lý thiết kếprinciples of design3
nhiệt độ màucolor temperature7
nhịp điệurhythm3
nhịp điệu, lặp lạirhythm, repetition3
nhịp thời giantiming10

Bảng 12.8. Thuật ngữ, nhóm P đến T

Thuật ngữ tiếng ViệtTiếng AnhChương
phạm vi công cộngpublic domain11
phần hiển thị trước khi cuộnabove the fold4
phân tích hình thứcformal analysis11
phần vươn lên, phần thò xuốngascender, descender8
phép thử nheo mắtsquint test3
phê bình (buổi phê bình)critique11
phong cách Thụy SĩInternational Typographic Style9
phối cảnh khí quyểnaerial perspective6
phối cảnh song song, isometricaxonometric, isometric6
phối cảnh tuyến tínhlinear perspective6
phụ đềsubtitle, caption8
quản lý màucolor management5
quy tắc một phần barule of thirds4
rãnh cộtgutter4
sáng tốivalue2
sắc tướnghue5
sơn màilacquer painting9
stopstop7
tam viễnsan yuan (three distances)4
tam viễn (cao viễn, thâm viễn, bình viễn)three distances6
tạo màucolor grading5
tăng tốc, giảm tốc (easing)slow in, slow out; easing10
tầng lớp (tiền cảnh, trung cảnh, hậu cảnh)foreground, midground, background4
tế bào nóncone cell5
thang cỡ chữtype scale8
thị saiparallax6
thị sai chuyển độngmotion parallax6
thống nhất, đa dạngunity, variety3
thumbnail (phác nhỏ)thumbnail sketchLời nói đầu
thuộc tính tiền chú ýpre-attentive attributes1
thứ bậc thị giácvisual hierarchy3
tiếp diễn và chồng lấpfollow through, overlapping action10
tiêu cựfocal length6
tint, shade, tonetint, shade, tone5
toàn cảnh rất rộng, toàn cảnh, trung cảnh, cận trung, cận cảnh, đặc tảELS, LS, MS, MCU, CU, ECU4
tranh dân gianfolk print9
tranh khắc gỗ ukiyo-eukiyo-e9
tri giácperception1
trọng lượng thị giácvisual weight3
trống đồngbronze drum9
trục 180 độ180-degree rule4
trượt ngangtruck10
từ khóa cảm giácmood keywords11
tư thế chính, keyframekey pose, keyframe10
tương phảncontrast3
tương phản đồng thờisimultaneous contrast5
tỷ lệproportion3
tỷ lệ khungaspect ratio4
tỷ lệ sánglighting ratio7
tỷ lệ theo thứ bậchierarchical proportion9
tỷ lệ tương phảncontrast ratio5
tỷ lệ vànggolden ratio3

Bảng 12.9. Thuật ngữ, nhóm V đến Y

Thuật ngữ tiếng ViệtTiếng AnhChương
vật làm sẵnreadymade9
vẽ một, vẽ haion ones, on twos10
vùng an toànsafe area4
vùng chuyểnhalftone7
vùng sáng chunglight7
vùng sáng nhấthighlight7
vùng tối riêngcore shadow7
xếp tầng (bố cục)registers9
yếu tố tạo hìnhelements of art/design2

D. Phím tắt thường dùng

Bảng 12.10 chỉ liệt kê các phím phổ biến trên Windows và đã được đối chiếu với hướng dẫn của hãng hoặc nhiều nguồn trùng nhau. Trên máy Mac, thay Ctrl bằng Cmd và Alt bằng Option. Phần mềm nào cũng cho phép xem và đổi phím trong phần cài đặt phím tắt, nên đó là nơi tra đáng tin nhất.

Bảng 12.10. Phím tắt thường dùng (Windows)

Phần mềmPhímTác dụng
PhotoshopCtrl+ZHoàn tác
PhotoshopAlt+Ctrl+ZLùi một bước trong lịch sử (Step Backward)
PhotoshopCtrl+JTạo lớp mới bằng cách sao chép (nhân đôi lớp hoặc vùng chọn)
PhotoshopCtrl+TBiến đổi tự do (di chuyển, xoay, co giãn)
PhotoshopAlt+Shift+Ctrl+KMở bảng phím tắt để xem và đổi
FigmaFCông cụ Frame (khung)
FigmaRCông cụ hình chữ nhật
FigmaCtrl+DNhân đôi đối tượng đang chọn
FigmaCtrl+GGộp nhóm
FigmaShift+ABọc đối tượng vào khung Auto Layout
FigmaCtrl+Alt+KTạo component từ vùng chọn
BlenderNumpad 0Nhìn qua camera đang dùng (bấm lại để thoát)
BlenderCtrl+Alt+Numpad 0Đưa camera về đúng góc nhìn đang xem
BlenderCtrl+Numpad 0Chọn đối tượng đang chọn làm camera
BlenderG, R, SDi chuyển, xoay, co giãn đối tượng; X, Y, Z để khóa theo trục; Esc hoặc chuột phải để hủy
BlenderTabVào hoặc thoát chế độ chỉnh sửa (Edit Mode)
BlenderF12Kết xuất (render) khung hình hiện tại
BlenderShift+AMở menu thêm đối tượng
DaVinci ResolveCtrl+BCắt clip tại vị trí đầu phát
DaVinci ResolveI, OĐặt điểm vào, điểm ra
DaVinci ResolveJ, K, LChạy lùi, dừng, chạy tới
DaVinci ResolveCtrl+Z, Ctrl+Shift+ZHoàn tác, làm lại

Mẹo dùng bảng này: trong Blender, Ctrl+Alt+Numpad 0 đưa camera về đúng chỗ bạn đang nhìn, rồi Numpad 0 để xem qua camera. Đó là cách nhanh nhất để canh khung hình trước khi kết xuất, như các hình ở Chương 6 và 7. Trên laptop không có bàn phím số, hãy bật tùy chọn mô phỏng bàn phím số của Blender trong phần cài đặt.

E. Quy cách xuất file

Một file đẹp trên màn hình của bạn vẫn có thể hỏng khi đến tay người khác. Chọn đúng định dạng, đúng hệ màu và đúng kích thước ngay lúc xuất là cách rẻ nhất để tránh sửa đi sửa lại.

E.1. Chọn định dạng cho hình ảnh

Hình 12.2 tóm tắt cách chọn; Bảng 12.11 nói rõ hơn.

Hình minh hoạ

Hình 12.2. Chọn định dạng file cho hình ảnh theo nội dung: ảnh chụp dùng JPEG hoặc WebP, biểu tượng và logo dùng SVG, ảnh chụp màn hình và hình cần nền trong suốt dùng PNG, chuyển động ngắn dùng video hoặc WebP động, file giao nhà in thường là PDF.

Nguồn: Tác giả, tổng hợp từ các hướng dẫn thực hành về định dạng ảnh web.

Bảng 12.11. Chọn định dạng cho hình ảnh

Định dạngDùng khiLưu ý
JPEGẢnh chụp, tranh nhiều sắc độ liên tụcNén mất dữ liệu; không dùng cho chữ nhỏ, biểu tượng, nền trong suốt
PNGẢnh chụp màn hình, hình chữ sắc nét, hình cần nền trong suốtKhông mất dữ liệu; thường nặng hơn JPEG với ảnh chụp
WebP, AVIFẢnh trên web khi cần file nhẹThường nhẹ hơn JPEG; AVIF thường nhẹ hơn WebP, WebP hỗ trợ rộng hơn; để JPEG hoặc PNG làm dự phòng
SVGLogo, biểu tượng, sơ đồ, hình vectorPhóng to không vỡ; nếu file quá nặng, cân nhắc đổi sang PNG hoặc WebP
PDFGiao cho nhà in, tài liệu cần giữ nguyên trình bàyNhúng font; theo yêu cầu của nhà in (PDF/X)
TIFF, PSDBản gốc, bản làm việcKhông dùng để đăng web; luôn giữ bản gốc

Với ảnh động ngắn trên web, nên dùng video (MP4) hoặc WebP động thay cho GIF, vì nhẹ hơn nhiều với cùng chất lượng. Với màn hình, điều quan trọng là số điểm ảnh (pixel) của hình, không phải con số dpi ghi trong file.

E.2. Chuẩn bị file in

Ba thông số bạn sẽ gặp lại ở mọi nhà in: độ phân giải, hệ màu, và lề.

Bảng 12.12. Quy cách file in (điểm xuất phát)

Thông sốKhuyến nghị thường gặpGhi chú
Độ phân giải300 ppi ở kích thước in thậtKhổ lớn xem từ xa có thể thấp hơn (một số nhà in chấp nhận 150 ppi trở lên)
Hệ màuCMYK theo hồ sơ màu nhà in yêu cầuMột số nhà in nhận RGB và tự chuyển; hãy hỏi trước (xem Chương 5)
Lề tràn (bleed)Khoảng 3 mm mỗi cạnh (nhà in kiểu Mỹ dùng 1/8 inch, khoảng 3,2 mm)Nền, ảnh kéo ra đến mép lề tràn
Vùng an toànKhoảng 3–5 mm trong đường xénChữ, logo, mặt người nên nằm trong vùng này
Định dạng giaoPDF, nhúng hết font; PDF/X-1a hoặc PDF/X-4 tùy nhà inPDF/X-4 giữ được độ trong suốt, PDF/X-1a thì không
Dấu cắt (crop marks)Chỉ thêm nếu nhà in yêu cầuCác nơi yêu cầu khác nhau
Hình minh hoạ

Hình 12.3. Hộp giới hạn của một ấn phẩm in: vùng tràn lề (bleed) ngoài cùng, đường xén (trim) là kích thước thành phẩm, và vùng an toàn (safe margin) nằm trong đường xén.

Nguồn: Tác giả. Các lề được vẽ phóng đại; số đo cụ thể theo yêu cầu của nhà in.

Lỗi thường gặp. Gửi file không có lề tràn, nên sau khi xén xuất hiện một đường trắng mảnh ở mép; hoặc để chữ sát mép nên bị cắt mất nét. Hãy hỏi nhà in bảng thông số của họ trước khi dàn trang, và ưu tiên bảng đó hơn mọi con số trong sách này.

E.3. Xuất video

Với video đăng trực tuyến, MP4 chứa hình H.264 và tiếng AAC là lựa chọn an toàn nhất. Bảng 12.13 lấy YouTube làm ví dụ vì nền tảng này công khai thông số khuyến nghị; các nền tảng khác có thông số riêng.

Bảng 12.13. Xuất video: điểm xuất phát (theo hướng dẫn của YouTube)

Thông sốKhuyến nghịGhi chú
Đóng gói và mã hóaMP4, hình H.264, tiếng AACChroma subsampling 4:2:0
Kích thước1920 × 1080 (16:9) cho 1080pKhung dọc 9:16 xem Chương 4
Tốc độ khung hìnhGiữ nguyên tốc độ lúc quayVí dụ 24, 25, 30 hoặc 60 khung hình/giây
Tốc độ bit hình (1080p, SDR)Khoảng 8–12 MbpsCác phiên bản trang hướng dẫn nêu số khác nhau; xem bảng hiện hành
Tốc độ bit tiếng (stereo)Khoảng 384 kbpsTần số lấy mẫu thường dùng 48 kHz

Vài nguyên tắc ngoài bảng: xuất đúng tỷ lệ khung của nơi đăng (Chương 4), giữ chữ và logo trong vùng an toàn (Chương 4 và 8), kiểm tra phụ đề có đủ dấu tiếng Việt (Chương 8), và xem lại bản xuất trên điện thoại trước khi đăng.

E.4. Chữ và màu

• Chữ: nhúng font trong PDF; với web, dùng font có giấy phép cho phép nhúng và đã kiểm tra đủ ký tự tiếng Việt (Chương 8).

• Màu: đặt không gian màu của tài liệu đúng với nơi hiển thị; hình đưa lên web thường dùng sRGB (Chương 5). Khi chuyển sang CMYK, các màu rất sáng và rất bão hòa thường xỉn đi, nên kiểm tra bản thử trước khi in hàng loạt.

• Tên file và thư mục: đặt tên không dấu, không khoảng trắng nếu file sẽ đi qua nhiều hệ thống; ghi phiên bản (v1, v2) và giữ lại bản gốc chưa nén.

F. Danh sách kiểm tra trước khi giao sản phẩm

Hình 12.4 gom sáu phép thử nhanh; mỗi phép thử mất chưa đến một phút và nối về chương đã học.

Hình minh hoạ

Hình 12.4. Sáu phép thử nhanh trước khi giao sản phẩm: nheo mắt, thang xám, mô phỏng mù màu, đo tương phản chữ, kiểm tra dấu tiếng Việt, kiểm tra vùng an toàn.

Nguồn: Tác giả.

F.1. Mọi sản phẩm

• Người xem nhìn vào đâu đầu tiên, và đó có đúng là thứ bạn muốn họ nhìn không (Chương 1, 3)?

• Khi nheo mắt hoặc thu nhỏ, còn đọc ra được bố cục và thứ bậc không (Chương 3, 4)?

• Chuyển sang thang xám, sáng tối còn tách các lớp không (Chương 2, 5)?

• Chữ có đủ tương phản với nền, và có đủ dấu tiếng Việt không (Chương 5, 8)?

• Tên file, phiên bản, và bản gốc đã được lưu chưa?

F.2. Ấn phẩm tĩnh

• Đã thêm lề tràn và để nội dung quan trọng trong vùng an toàn chưa?

• Font đã nhúng, hình đạt độ phân giải in, hệ màu đúng yêu cầu nhà in chưa?

• Đã xem bản thử (proof) hoặc bản in thử một mẫu chưa?

F.3. Giao diện màn hình

• Nút, chữ, biểu tượng đạt tỷ lệ tương phản tối thiểu của WCAG (Chương 5)?

• Thông tin không chỉ dựa vào màu (đã thử mô phỏng mù màu)?

• Chữ không bị cắt dấu và vẫn đọc được khi phóng lớn (Chương 8)?

• Đã xem trên màn hình nhỏ và lớn, chế độ sáng và tối chưa?

F.4. Video và hình ảnh động

• Chữ, logo, phụ đề nằm trong vùng an toàn của khung hình (Chương 4, 8)?

• Tỷ lệ khung, tốc độ khung hình, cỡ file đúng với nơi đăng?

• Chuyển cảnh và chuyển động có phục vụ mạch kể, không chỉ để cho "đẹp" (Chương 10)?

• Màu giữa các cảnh nhất quán, có chủ ý (Chương 5, 10)?